Şikayet Hakkı ve Şikayetten Vazgeçme Halinde Kamu Davası Düşer Mi?

Bu yazımızda şikayet hakkından ve toplumda da çokça merak edilen şikayetten vazgeçmenin hukuki sonuçlarını, hangi suçlarda davanın düşeceğini ve hangi suçlarda yargılamanın devam edeceğini ayrıntılı şekilde açıklamayı hedefliyoruz.

Ceza soruşturmalarında ve ceza davalarında en sık sorulan sorulardan biri “Şikayetten vazgeçersem dava düşer mi?” veya “Müşteki şikayetini geri alırsa sanık ceza alır mı?” sorusudur. Ancak bu sorunun tek bir cevabı bulunmamaktadır. Çünkü şikayetten vazgeçmenin kamu davasına etkisi, işlenen suçun şikayete bağlı suç olup olmamasına göre değişmektedir.

Şikayet Hakkı Nedir?

Şikayet hakkından kısaca bahsetmek gerekir ise; takibi şikayete bağlı suçlarda suçun savcılık ve adli makamlar tarafından soruşturulması ve mahkeme yani kovuşturma aşamasına geçilebilmesi için suçun mağduru veyahut zarar göreni tarafından yasal süresi içinde yetkili mercilere başvurma hakkı olarak tanımlanabilecektir.

Şikayete tabi suçlarda Cumhuriyet Savcılığı, mağdurun şikayeti olmaksızın kural olarak resen soruşturma başlatamaz. Bu nedenle mağdurun şikayet iradesini ortaya koyması, ceza muhakemesinin başlaması bakımından büyük önem taşımaktadır.

Buna karşılık, şikayete tabi olmayan suçlarda mağdurun şikayetçi olup olmaması soruşturmanın başlaması için bir şart değildir. Cumhuriyet Savcılığı, suçun işlendiğini öğrendiği anda kamu adına resen soruşturma yapar ve yeterli şüphe bulunması halinde kamu davası açabilir.

Şikayet hakkı kişiye sıkı sıkıya bağlı bir hak olup kural olarak suçtan zarar gören kişiye aittir. Mağdurun ölümü halinde ise 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 73. maddesi uyarınca şikayet hakkının kullanılmasından sonra mağdurun ölmesi durumunda şikayetten vazgeçme hakkı bazı şartlarla mirasçıları tarafından kullanılabilir. Ancak şikayet hakkının mirasçılara geçmesi ve kullanılabilmesi konusunda suçun niteliğine göre farklı değerlendirmeler söz konusu olabileceğinden somut olay özelinde hukuki inceleme yapılması gerekmektedir.

Şikayet hakkında ilişkin düzenlemeler 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 73. Maddesinde yer almaktadır. Şikayete ilişkin hak düşürücü sürelerde söz konusu kanun ile belirlenmiştir. Kanunda aksi düzenlenmedikçe şikayet hakkı, failin ve fiilin öğrenildiği tarihten itibaren altı ay içinde kullanılmalıdır. Altı aylık süre hak düşürücü niteliktedir. Bu süre içerisinde şikayette bulunulmaması halinde, şikayete tabi suçlar bakımından ceza soruşturması ve kovuşturması yapılamaz. 

Şikayetten Vazgeçme Nedir?

Şikayetten vazgeçme; suçtan zarar gören kişinin daha önce yaptığı şikayet beyanını geri almasıdır. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu uyarınca bazı suçların soruşturulması ve kovuşturulması mağdurun şikayetine bağlıdır.

Bu tür suçlarda mağdurun şikayetinden vazgeçmesi halinde belirli şartların bulunması durumunda kamu davası sona erebilir. Ancak her suç bakımından şikayetten vazgeçmenin aynı sonucu doğurduğunu söylemek mümkün değildir. Özetle, toplumda en sık sorulan sorulardan biri olan “Karşı taraf şikayetinden vazgeçerse hakkımda açılan kamu davası devam eder mi?” sorusunun cevabı, her somut olay bakımından aynı değildir. Bu soruya her zaman “evet” veya “hayır” şeklinde kesin bir yanıt vermek mümkün değildir. Cevap; suçun şikayete tabi olup olmadığına, yargılamanın hangi aşamada bulunduğuna ve kanunda öngörülen diğer şartların gerçekleşip gerçekleşmediğine göre değişiklik göstermektedir. Ama bu noktada her zaman şikayetten vazgeçmenin lehe sonuç doğurmayacağı hususu göz ardı edilmemelidir.

Kamu Davası Nedir?

Kamu davası, Cumhuriyet Savcısı tarafından toplum adına açılan ceza davasıdır. Yeterli şüphe bulunması halinde savcı iddianame düzenleyerek kamu davasını açar ve yargılama ceza mahkemesinde devam eder. Bu hususta ceza hukuku sayfamızda ceza yargılamasına ilişkin detaylara zaten yer verilmiştir.

Kamu davası açılmış olması tek başına davanın artık mağdurun iradesine bağlı olduğu anlamına gelmez. Bazı suçlarda mağdur şikayetinden vazgeçse bile devlet cezalandırma yetkisini kullanmaya devam eder.

Şikayetten Vazgeçme Halinde Kamu Davası Hangi Durumlarda Düşer?

Eğer işlenen suç şikayete bağlı suçlardan biri ise, mağdurun şikayetinden vazgeçmesi ve sanığın da bu vazgeçmeyi kabul etmesi halinde kamu davası düşebilir.

Örneğin;

-       Basit hakaret suçunun bazı halleri,

-       Basit kasten yaralama suçunun bazı halleri,

-       Konut dokunulmazlığının ihlalinin bazı halleri,

-       Güveni kötüye kullanma suçu,

-       Mala zarar verme suçunun bazı halleri

şikayete bağlı suçlar arasında yer almaktadır.

Bu suçlarda şikayetten vazgeçilmesi halinde, kanunda öngörülen şartların gerçekleşmesi durumunda mahkeme kamu davasının düşmesine karar verebilir. Dolayısıyla, “Karşı taraf şikayetinden vazgeçerse hakkımdaki dava düşer mi?” sorusunun cevabı; öncelikle isnat edilen suçun niteliğine ve suçun şikayete tabi olup olmadığına göre değişmektedir. Başka bir ifadeyle, aleyhinize yöneltilen suçlamanın hukuki vasfı, davanın akıbetini doğrudan etkileyecektir.

Sanığın Şikayetten Vazgeçmeyi Kabul Etmesi Gerekir mi?

Evet.

Türk Ceza Kanunu’nun 73. maddesi uyarınca şikayetten vazgeçmenin hüküm doğurabilmesi için sanığın da bu vazgeçmeyi kabul etmesi gerekir. Kanun maddesine ;” Kanunda aksi yazılı olmadıkça, vazgeçme onu kabul etmeyen sanığı etkilemez.” Şeklinde düzenleme yer almaktadır.

Sanık şikayetten vazgeçmeyi kabul etmezse yargılama devam eder ve mahkeme delilleri değerlendirerek karar verir. Uygulamada çoğu sanık şikayetten vazgeçmeyi kabul etmekteyse de, özellikle beraat edeceğini düşünen kişiler beraat kararı almak amacıyla vazgeçmeyi kabul etmeyebilir.

Şikayetten Vazgeçme Her Suçta Davayı Düşürür mü?

Hayır.

Birçok suç şikayete bağlı değildir. Bu suçlarda mağdur şikayetinden vazgeçse bile soruşturma veya kamu davası devam eder.

Örneğin;

-       Nitelikli dolandırıcılık,

-       Yağma,

-       Cinsel saldırının şikayete bağlı olmayan halleri,

-       Resmi belgede sahtecilik,

-       Rüşvet,

-       İrtikap,

-       Kasten öldürme,

-       Şikayete bağlı olmayan kasten yaralama suçları, gibi suçlarda mağdurun şikayetini geri alması davanın düşmesine neden olmaz.

Çünkü bu suçlarda yalnızca mağdurun değil, kamu düzeninin de ihlal edildiği kabul edilmektedir. Bu nedenle Cumhuriyet Savcılığı ve mahkeme yargılamaya devam eder.

Şikayetten Vazgeçme Soruşturma Aşamasında Yapılırsa Ne Olur?

Şikayete bağlı bir suç söz konusuysa ve henüz iddianame düzenlenmeden önce mağdur şikayetinden vazgeçerse Cumhuriyet Savcılığı genellikle kovuşturmaya yer olmadığına dair karar (KYOK) verir.

Böylece kamu davası açılmadan süreç sona erebilir. Ancak suç şikayete bağlı değilse savcılık soruşturmaya devam eder ve yeterli delil bulunması halinde iddianame düzenleyebilir.

Şikayetten Vazgeçme Dava Açıldıktan Sonra Yapılabilir mi?

Evet.

Şikayetten vazgeçme yalnızca soruşturma aşamasında değil, kovuşturma aşamasında yani dava devam ederken de mümkündür. Mahkeme, suçun şikayete bağlı olup olmadığını ve şikayetten vazgeçmenin hukuki şartlarının gerçekleşip gerçekleşmediğini değerlendirerek davanın düşmesine veya yargılamanın devamına karar verir.

Şikayetten Vazgeçme Yazılı Olmak Zorunda mıdır?

Şikayetten vazgeçme;

-       Cumhuriyet Savcılığına,

-       Ceza mahkemesine,

-       Zapta geçirilmek suretiyle duruşmada sözlü olarak yapılabilir.

Önemli olan, vazgeçme iradesinin açık ve tereddüde yer vermeyecek şekilde ortaya konulmasıdır.

Şikayetten Vazgeçtikten Sonra Tekrar Şikayetçi Olunabilir mi?

Hayır.

Geçerli şekilde yapılan şikayetten vazgeçme kesin sonuç doğurur. Aynı fiil nedeniyle sonradan yeniden şikayetçi olunması mümkün değildir.

Bu nedenle şikayetten vazgeçmeden önce hukuki sonuçların dikkatlice değerlendirilmesi önem taşımaktadır.

Sonuç

“Şikayetten vazgeçme halinde kamu davası düşer mi?” sorusunun cevabı, suçun niteliğine göre değişmektedir. Şikayete bağlı suçlarda, kanuni şartların gerçekleşmesi halinde şikayetten vazgeçme kamu davasının düşmesine neden olabilir. Buna karşılık şikayete tabi olmayan suçlarda mağdurun şikayetini geri alması, devletin cezalandırma yetkisini ortadan kaldırmaz ve ceza yargılaması devam eder.

Bu nedenle şikayetten vazgeçmeden önce somut olayın hukuki niteliğinin değerlendirilmesi ve olası sonuçların uzman bir ceza avukatı tarafından incelenmesi hak kayıplarının önüne geçilmesi açısından büyük önem taşımaktadır.