İcra ve İflas Hukuku

İcra ve İflas Hukukunun Kapsamı

İcra ve iflas hukuku kapsamında yürütülen başlıca iş ve dava türleri şunlardır:

• İlamlı ve ilamsız icra takipleri
• Kambiyo senetlerine (çek, bono, poliçe) özgü takipler
• Kira alacağının takibi ve tahliye süreçleri
• Ödeme emrine itiraz ve itirazın kaldırılması
• İtirazın iptali davaları
• Menfi tespit ve istirdat davaları
• Haciz işlemleri ve haciz ihbarnameleri
• İstihkak davaları
• İhalenin feshi davaları
• Sıra cetveline itiraz
• İflas takipleri ve iflas davaları
• Konkordato başvuruları ve sürecin yürütülmesi

İlamlı ve İlamsız İcra Takibi

İlamlı icra, bir mahkeme kararına veya kanunda ilam niteliğinde sayılan belgelere dayanılarak başlatılan takip yoludur. Borçluya icra emri gönderilmekte, borç yerine getirilmediği takdirde takip haciz aşamasına ilerlemektedir.

İlamsız icra ise para ve teminat alacakları için herhangi bir mahkeme kararına veya belgeye dayanma zorunluluğu olmaksızın başvurulabilen takip yoludur. Takip talebi üzerine borçluya ödeme emri tebliğ edilmekte, borçlunun süresi içinde itiraz etmemesi hâlinde takip kesinleşmektedir.

Çek, bono ve poliçeye dayanan alacaklar bakımından kambiyo senetlerine özgü takip yolu öngörülmüştür. Bu takip türünde itiraz süresi ve itirazın sonuçları genel haciz yolundan farklı düzenlenmiş olup, itiraz kural olarak satıştan başka takip işlemlerini durdurmamaktadır.

Ödeme Emrine İtiraz, İtirazın Kaldırılması ve İtirazın İptali

Genel haciz yolunda borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine başvurarak borca veya imzaya itiraz edebilmektedir. Süresinde yapılan itiraz ile takip kendiliğinden durmaktadır. Kambiyo senetlerine özgü takipte ise itiraz beş gün içinde icra mahkemesine yapılmaktadır.

İtiraz üzerine alacaklının önünde iki yol bulunmaktadır. Alacaklı, itirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde genel mahkemede itirazın iptali davası açabileceği gibi, elinde kanunda sayılan nitelikte bir belge bulunması hâlinde altı ay içinde icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını da isteyebilmektedir.

İtirazın iptali davasında borçlunun itirazında haksız çıkması hâlinde, koşulları varsa alacaklı lehine icra inkâr tazminatına hükmedilebilmektedir. Takibin kötü niyetle yapıldığının anlaşılması durumunda ise borçlu lehine tazminat gündeme gelebilmektedir.

Haciz ve Satış

Takibin kesinleşmesi üzerine alacaklı, borçlunun mal, hak ve alacaklarının haczini talep edebilmektedir. Haciz; taşınırlar, taşınmazlar, banka hesapları, maaş ile üçüncü kişilerdeki hak ve alacaklar üzerinde uygulanabilmektedir. Üçüncü kişilerdeki alacakların haczi, haciz ihbarnameleri aracılığıyla gerçekleştirilmektedir.

Kanun, borçlunun ve ailesinin yaşamını sürdürebilmesi amacıyla bazı mal ve hakları haciz dışında tutmuştur. Borçlunun hâline münasip evi, yaşam için gerekli ev eşyası ve maaşın kanunda öngörülen orandan fazlası kural olarak haczedilememektedir. Haczedilmezlik kurallarına aykırı işlemler, şikâyet yoluyla icra mahkemesi önüne taşınabilmektedir.

Haczedilen mallar, alacaklının süresi içinde satış talebinde bulunması üzerine açık artırma yoluyla paraya çevrilmektedir. Artırma işlemleri elektronik ortamda yürütülmekte, satış bedeli dosya alacaklarının ödenmesinde kullanılmaktadır. İhale sürecinde usulsüzlük bulunduğu iddiası ise ihalenin feshi davasına konu edilebilmektedir.

Menfi Tespit ve İstirdat Davaları

Menfi tespit davası, borçlu olmadığı hâlde hakkında takip başlatılan veya başlatılma tehlikesi bulunan kişinin, borçlu olmadığının tespitini mahkemeden istediği davadır. Bu dava takipten önce açılabileceği gibi takip sırasında da açılabilmekte; koşulları varsa mahkemece teminat karşılığında icra veznesindeki paranın alacaklıya ödenmemesine karar verilebilmektedir.

Borcun takip baskısı altında ödenmiş olması hâlinde ise ödenen paranın geri alınması amacıyla istirdat davası açılabilmektedir. İstirdat davasının, paranın ödendiği tarihten itibaren bir yıl içinde açılması ve ödemenin borçlu olunmadığı hâlde yapıldığının ispatı gerekmektedir.

İflas ve Konkordato

İflas, kural olarak tacirler hakkında uygulanan ve borçlunun haczedilebilir tüm malvarlığının tasfiyesi yoluyla alacaklıların tatmin edilmesini amaçlayan külli bir takip yoludur. İflas kararıyla borçlunun malvarlığı iflas masasını oluşturmakta ve tasfiye, iflas idaresi eliyle yürütülmektedir.

Konkordato ise borçlarını vadesinde ödeyemeyen veya ödeyememe tehlikesi altında bulunan borçlunun, mahkeme denetiminde alacaklılarıyla anlaşarak borçlarını yapılandırmasına imkân tanıyan bir kurumdur. Konkordato talebi üzerine mahkemece geçici mühlet, koşulların sağlanması hâlinde kesin mühlet verilmekte ve süreç, komiser gözetiminde ilerlemektedir.

Mühlet süresince borçlu aleyhine kural olarak icra takibi yapılamamakta, başlamış takipler durmaktadır. Hazırlanan konkordato projesinin alacaklılar tarafından kanunda öngörülen çoğunlukla kabul edilmesi ve mahkemece tasdik edilmesi hâlinde proje, alacaklılar bakımından bağlayıcı hâle gelmektedir.