Asker ve Polis Hukuku Nedir?
Asker ve polis hukuku; Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı, Sahil Güvenlik Komutanlığı ve Emniyet Genel Müdürlüğü personelinin mesleğe girişini, özlük işlemlerini ve tabi oldukları disiplin rejimini konu alan uygulama alanıdır. Bu personel, genel memur rejiminden ayrılan kendine özgü kanun ve yönetmeliklere tabidir.
Askeri personelin disiplin işleri 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu ile, genel kolluk personelinin disiplin işleri ise 7068 sayılı Kanun ile düzenlenmektedir. Meslekten çıkarma, okuldan ilişik kesme ve atama gibi işlemler ilgilinin mesleki geleceğini doğrudan etkilediğinden, bu işlemlerin yargısal denetimi ayrı bir önem taşımaktadır.
Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin 2017 yılında kaldırılmasının ardından, asker kişileri ilgilendiren idari uyuşmazlıklar da genel idari yargı mercileri önünde görülmektedir. Süreler kısa ve hak düşürücü olduğundan, işlemin tebliğinden itibaren hızlı hareket edilmesi gerekmektedir.
Asker ve Polis Hukukunun Kapsamı
Bu alan kapsamında en sık karşılaşılan iş ve uyuşmazlıklar şunlardır:
- Disiplin cezalarına itiraz ve iptal davaları
- Silahlı Kuvvetlerden ayırma işlemlerine karşı davalar
- Meslekten ve devlet memurluğundan çıkarma işlemleri
- Askeri okul ve polis eğitim kurumlarından ilişik kesme işlemleri
- Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması uyuşmazlıkları
- Atama ve yer değiştirme işlemlerine karşı davalar
- Sicil ve performans değerlendirmelerine karşı davalar
- Rütbe terfi işlemlerine ilişkin uyuşmazlıklar
- Sözleşme feshi ve sözleşme yenilememe işlemleri
- Vazife malullüğüne ilişkin uyuşmazlıklar
- Öğrenim giderlerinin tahsiline ilişkin davalar
- Parasal ve özlük haklarına ilişkin uyuşmazlıklar
Disiplin Hukuku
6413 sayılı Kanun, askeri personel bakımından uyarmadan Silahlı Kuvvetlerden ayırmaya kadar kademeli bir ceza sistemi öngörmektedir. Cezalar, fiilin niteliğine göre disiplin amirleri veya disiplin kurulları tarafından verilmekte; Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezası yüksek disiplin kurullarınca karara bağlanmaktadır.
Emniyet personeli bakımından 7068 sayılı Kanun; uyarma, kınama, aylıktan kesme, kısa ve uzun süreli durdurma, meslekten çıkarma ve devlet memurluğundan çıkarma cezalarını düzenlemektedir. Her iki rejimde de savunma alınmadan ceza verilememekte, fiil ile ceza arasında orantı bulunması gerekmektedir.
Disiplin soruşturmasının usulüne uygun yürütülmesi; soruşturmacı görevlendirilmesi, delillerin toplanması ve savunma hakkının kullandırılması yönünden yargısal denetime tabidir. Kanunlarda öngörülen zamanaşımı sürelerinin geçirilmesinden sonra ceza verilmesi de işlemi hukuka aykırı hâle getirmektedir.
Meslekten ve Okuldan Çıkarma İşlemleri
Meslekten çıkarma ve Silahlı Kuvvetlerden ayırma, personelin statüsünü sona erdiren en ağır işlemlerdir. Bu cezaların dayandığı fiillerin somut delillerle ortaya konulması gerekmekte; aynı fiil nedeniyle yürütülen ceza yargılamasında verilen beraat kararı, disiplin işleminin hukuka uygunluğunun değerlendirilmesinde dikkate alınabilmektedir.
Askeri okullar ile polis eğitim kurumlarında öğrenim gören öğrencilerin; disiplinsizlik, başarısızlık, sağlık veya güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlanması gibi nedenlerle okuldan ilişiği kesilebilmektedir. İlişik kesme işlemlerine karşı iptal davası açılabildiği gibi, kendi kusuru nedeniyle ayrılan öğrencilerden öğrenim giderlerinin tahsili yoluna gidilmesi hâlinde bu işlemler de ayrıca dava konusu edilebilmektedir.
Statüyü sona erdiren işlemlerde yürütmenin durdurulması talebi, dava süresince doğabilecek parasal ve mesleki kayıpların önlenmesi bakımından önemli bir araçtır. İptal kararı verilmesi hâlinde personelin görevine iadesi ve yoksun kaldığı hakların ödenmesi gerekmektedir.
Atama, Sicil ve Güvenlik Soruşturması
Askeri ve emniyet personelinin atamaları; hizmet gerekleri ile bölge ve sıra esasına dayalı yönetmelik hükümlerine göre yapılmaktadır. Eş durumu, sağlık ve öğrenim gibi mazeretlerin değerlendirilmemesi veya atamanın hizmet gerekleri dışında bir amaçla yapılması, işlemi hukuka aykırı kılabilmektedir.
Sicil ve performans değerlendirmeleri; rütbe terfi, ödüllendirme ve meslekte ilerleme bakımından belirleyici sonuçlar doğurmaktadır. Objektif ölçütlere dayanmayan olumsuz değerlendirmelere karşı dava açılması ve bu değerlendirmelere bağlı işlemlerin iptalinin istenmesi mümkündür.
Mesleğe kabul öncesinde adaylar hakkında 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu uyarınca inceleme yapılmaktadır. Güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlandığı gerekçesiyle adaylığın sonlandırılması veya okuldan ilişik kesilmesi hâlinde, işlemin somut ve hukuken kabul edilebilir bilgilere dayanıp dayanmadığı yargı mercilerince denetlenmekte; soyut değerlendirmelere dayanan işlemler iptal edilebilmektedir.
Sıkça Sorulan Sorular
Disiplin cezasına karşı dava açılabilir mi?+
Meslekten çıkarma ve Silahlı Kuvvetlerden ayırma dâhil olmak üzere disiplin cezalarına karşı idari yargıda iptal davası açılabilmektedir. Hangi cezalar için önce itiraz yoluna gidileceği ve dava açma süresi, personelin tabi olduğu kanuna göre değişir; bu nedenle sürecin somut olaya göre değerlendirilmesi gerekir.
Polis memurunu meslekten çıkarma cezasını kim verir?+
Meslekten çıkarma, disiplin amirinin tek başına verebileceği bir ceza olmayıp yetkili yüksek disiplin kurulu kararıyla verilir. Karar ilgiliye tebliğ edilir ve bu işleme karşı süresi içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir.
Güvenlik soruşturması olumsuz sonuçlanan aday ne yapabilir?+
Adaylığın sonlandırılması veya okuldan ilişik kesilmesi işlemine karşı, tebliğden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Mahkeme, işlemin somut ve hukuken kabul edilebilir bir bilgiye dayanıp dayanmadığını denetler; soyut değerlendirmelere dayanan işlemler iptal edilebilmektedir.
Okuldan ilişiği kesilen öğrenci öğrenim giderlerini ödemek zorunda mıdır?+
Askeri okullar ile polis eğitim kurumlarından kendi kusuru nedeniyle ilişiği kesilenlerden, kendilerine yapılan öğrenim harcamalarının tahsili gündeme gelebilmektedir. Hem ilişik kesme işlemine hem de tahsil edilmek istenen tutara karşı dava açılması mümkündür; talep edilebilecek tutar mevzuatta öngörülen esaslara göre hesaplanır.
Sözleşmeli personelin sözleşmesinin yenilenmemesine karşı dava açılabilir mi?+
Evet; sözleşmenin feshi veya yenilenmemesi de birer idari işlem niteliğinde olduğundan iptal davasına konu edilebilir. Mahkeme, işlemin hizmet gerekleri ve performans değerlendirmeleri yönünden hukuka uygun olup olmadığını inceler.
Bu yanıtlar genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz; somut olayınız için avukata danışmanızı öneririz.