Memur Hukuku Nedir?
Memur hukuku; devlet memurlarının hizmete alınmalarını, ilerleme ve yükselmelerini, ödev ve sorumluluklarını, haklarını ve tabi oldukları disiplin rejimini konu alan hukuk dalıdır. Bu alandaki temel düzenleme 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu olup; atama, nakil, disiplin ve özlük haklarına ilişkin işlemler bu Kanun ile ilgili ikincil mevzuat çerçevesinde tesis edilmektedir.
Memurlar hakkında tesis edilen işlemler; görev yerini, mesleki geleceği ve parasal hakları doğrudan etkilemektedir. Hukuka aykırı olduğu değerlendirilen işlemlere karşı idari başvuru yollarına gidilmesi ve süresi içinde idari yargıda dava açılması mümkündür.
Disiplin soruşturmalarında usul güvencelerine uyulması, savunma hakkının eksiksiz kullandırılması ve işlemlerin gerekçeli olması gerekmektedir. Usule aykırı yürütülen soruşturmalar, verilen cezanın iptali sonucunu doğurabilmektedir.
Memur Hukukunun Kapsamı
Memur hukuku kapsamında en sık karşılaşılan iş ve uyuşmazlıklar şunlardır:
- Atama ve naklen atama işlemlerine karşı davalar
- Görevde yükselme ve unvan değişikliği uyuşmazlıkları
- Disiplin soruşturmalarında savunma hazırlanması
- Disiplin cezalarına itiraz ve iptal davaları
- Görevden uzaklaştırma işlemlerine karşı davalar
- Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması uyuşmazlıkları
- Aday memurluğun sonlandırılması işlemleri
- Devlet memurluğundan çıkarma işlemlerine karşı davalar
- Maaş, tazminat ve diğer parasal haklara ilişkin uyuşmazlıklar
- Disiplin cezalarının özlük dosyasından silinmesi talepleri
- Emeklilik ve hizmet birleştirme uyuşmazlıkları
- Göreve iade ve yoksun kalınan hakların tazmini
Atama ve Nakil İşlemleri
Memurların ilk atamaları ile görev yeri değişiklikleri, ilgili mevzuatta öngörülen usul ve esaslara göre yapılmaktadır. İdare bu konuda takdir yetkisine sahip olmakla birlikte, takdir yetkisinin kamu yararı ve hizmet gerekleri gözetilerek kullanılması gerekmektedir.
Eş durumu, sağlık ve can güvenliği gibi mazeretlere dayalı yer değiştirme talepleri, yönetmeliklerde ayrıca düzenlenmiştir. Mazerete dayalı talebin reddi veya hizmet gerekleriyle bağdaşmayan naklen atama işlemleri, iptal davasına konu edilebilmektedir.
Memuriyete ilk girişte ilgililer hakkında 7315 sayılı Kanun uyarınca arşiv araştırması, kanunda sayılan görevler bakımından ayrıca güvenlik soruşturması yapılmaktadır. Bu araştırmaların olumsuz sonuçlandığı gerekçesiyle tesis edilen atamama işlemlerine karşı da dava açılabilmektedir.
Disiplin Soruşturması ve Disiplin Cezaları
Disiplin soruşturması, memurun disipline aykırı fiil veya hâlinin öğrenilmesi üzerine, soruşturmacı görevlendirilmesi suretiyle yürütülmektedir. Soruşturma kapsamında deliller toplanmakta, tanıklar dinlenmekte ve memurun savunması alınmaktadır. Savunma alınmadan disiplin cezası verilmesi mümkün değildir; memura savunması için yedi günden az olmamak üzere süre tanınması zorunludur.
657 sayılı Kanunda öngörülen disiplin cezaları şunlardır:
- Uyarma
- Kınama
- Aylıktan kesme
- Kademe ilerlemesinin durdurulması
- Devlet memurluğundan çıkarma
Devlet memurluğundan çıkarma cezası, amirlerin bu yoldaki isteği üzerine yüksek disiplin kurulu kararı ile verilmektedir. Fiilin niteliğine uymayan bir cezanın verilmesi veya soruşturmada usul kurallarına aykırı davranılması, cezanın iptali için dava sebebi oluşturabilmektedir.
Görevden Uzaklaştırma
Görevden uzaklaştırma, kamu hizmetinin gerektirdiği hâllerde, görevi başında kalmasında sakınca görülen memur hakkında uygulanan ihtiyati bir tedbirdir. Bu tedbir bir disiplin cezası olmayıp, disiplin soruşturması veya ceza kovuşturması sırasında uygulanabilmektedir.
Görevden uzaklaştırılan memura bu süre içinde aylığının üçte ikisi ödenmektedir. Soruşturma sonunda göreve iade edilen memurun kesilen aylıkları kendisine ödenmekte; tedbirin gereksiz yere sürdürülmemesi için kanunda süre sınırları ve düzenli inceleme yükümlülüğü öngörülmüştür. Görevden uzaklaştırma işlemine karşı iptal davası açılması da mümkündür.
Disiplin Cezalarına Karşı Yargı Yolu ve Parasal Haklar
Uyarma ve kınama dâhil olmak üzere tüm disiplin cezalarına karşı yargı yolu açıktır. Cezaya karşı kanunda öngörülen süre içinde disiplin kuruluna itiraz edilebileceği gibi, süresi içinde idare mahkemesinde iptal davası da açılabilmektedir. Uyarma ve kınama cezaları uygulanmalarından beş yıl, diğer cezalar on yıl sonra ilgilinin başvurusu üzerine özlük dosyasından silinebilmektedir; devlet memurluğundan çıkarma cezası bu imkânın dışındadır.
Hukuka aykırı işlemin iptali hâlinde memurun görevine iadesi ve işlem nedeniyle yoksun kaldığı parasal hakların ödenmesi gerekmektedir. Aylık, ek ödeme ve tazminat gibi parasal haklara ilişkin uyuşmazlıklar, ayrıca tam yargı davasına da konu edilebilmektedir.
Sıkça Sorulan Sorular
Atama veya görevde yükselme işlemine karşı ne yapılabilir?+
Hukuka aykırı olduğu düşünülen atama, nakil veya görevde yükselme işlemlerine karşı yazılı bildirimden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Dava öncesinde idareye başvuru yapılırsa bu başvuru dava süresini durdurur.
Disiplin soruşturmasında memurun savunma hakkı var mı?+
Evet; savunma alınmadan disiplin cezası verilemez ve memura savunması için 7 günden az olmamak üzere süre tanınması zorunludur. Savunma hakkının ihlali, cezanın iptali sebebidir.
Disiplin cezasına karşı yargı yolu açık mıdır?+
Uyarma ve kınama dâhil tüm disiplin cezalarına karşı yargı yolu açıktır. Kanunda öngörülen itiraz yollarının yanında, ceza işleminin iptali için süresi içinde idare mahkemesinde dava açılabilir.
Memur, görevi sırasında verdiği zarardan doğrudan dava edilebilir mi?+
Memurların görevlerini yerine getirirken verdikleri zararlardan dolayı dava, kural olarak memura değil idareye karşı açılır. İdare, ödediği tazminatı kusuru oranında ilgili memura rücu edebilir.
Görevden uzaklaştırılan memurun maaşı ödenir mi?+
Görevden uzaklaştırılan memura bu süre boyunca aylığının üçte ikisi ödenir. Soruşturma sonunda göreve iade edilmesi hâlinde kesilen üçte birlik kısım kendisine ödenir ve memur, bu süreye ilişkin diğer özlük haklarına yeniden kavuşur.
Bu yanıtlar genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz; somut olayınız için avukata danışmanızı öneririz.